انتخاب با شماست طب رایج یا طب سنتی؟!

طب سنتی در برابر طب شیمیایی

گفتگو با مهندس علی اصغر آشوری، محقق طب سنتی: انتخاب با شماست، طب رایج یا طب سنتی؟!

اشاره: بسیاری از افراد به دلیل قدمت بسیار زیاد طب سنتی ایران زمین، علی رغم اینکه این شاخه از علم پزشکی تحت عنوان یک رشته دانشگاهی و به صورت آکادمیک در دانشگاه ها تدریس نمی شود، به جهت علاقه مندی زیاد و با پی بردن به این نکته که از طریق طب سنتی ایرانی می توان بر بسیاری از مشکلات و بیماری ها غلبه کرد، خود به صورت داوطلبانه نسبت به فراگیری این دانش اقدام کرده اند. یکی از همین افراد مهندس علی اصغر آشوری است که مطمئناً می توان با بهره گیری از دانش و تجربیات وی، گامی در جهت گسترش فرهنگ استفاده از طب سنتی و گیاهان دارویی برداریم. با ما همراه باشید:

کسری قناعت

۱- لطفاً خودتان را معرفی بفرمایید؟

علی اصغر آشوری هستم متولد ۱۳۲۴ در خانواده ای که از ابتدا با طب سنتی، آشنایی کامل داشتند. از ۱۲ سالگی وارد مغازه عطاری شخصی به نام کربلایی حسین عطار شدم و تا سال ۴۲ که دیپلم گرفتم، در مدت فراغت از تحصیل نزد او کار می کردم. سال ۴۴ وارد دانشکده خلبانی نیروی هوایی شدم اما پس از مدتی با رها کردن این رشته، وارد دانشکده منابع طبیعی گرگان شدم و نزد اساتید مختلفی که از کشورهای آمریکایی، اروپایی، هندی و... در آن جا مشغول بودند، با طب هندی و پاکستانی هم آشنا شدم. پس از تحقیقات مختلف پیرامون طب سنتی و گیاهان دارویی، «طرح تلفیق طب سنتی و طب نوین» را ارائه کردم و علی رغم مورد استقبال قرار نگرفتن آن از سوی دانشگاه علوم پزشکی قزوین، با پیگیری های خود توانستم این طرح را مرکز جذب نخبگان نهاد ریاست جمهوری ثبت کنم.

از سال ۷۲ نیز با با تاسیس مرکز تحقیقات گیاهان دارویی آشوری، روی درمان بیماری های مختلفی مثل دیابت، پوکی استخوان، سرطان ها، بیماران دیالیزی و ... از طریق گیاهان دارویی ایران کار کردم و پس از حدود ۲۰ سال در سال ۸۸  بار دیگر از سوی دانشگاه علوم پزشکی قزوین دعوت به همکاری شدم.

طب سنتی و گیاهی ایران زمین چیست؟

طب سنتی و گیاهی ایران زمین از بدو به وجود آمدن تاکنون، حدود سه هزار سال تاریخ مدون و پیوسته است که در این مدت زمان طولانی تحقیقات بسیار وسیع روی آن انجام گرفته است. این طب کهن تا سال ۱۳۲۴ خورشیدی مسوول پیشگیری از ابتلا به بیماری ها و همچنین جلوگیری از بازگشت آن ها بوده و ماحصل این تحقیقات، هزاران جلد کتاب پیرامون محورهای پزشکی و داروسازی مثل جنگ تذکره قرابادین ها بوده که توسط دانشمندان این رشته که تعدادشان بیش از ده هزار نفر می باشد، به جهانیان عرضه شده است.

این میراث گرانبهای ایرانیان حدود ده قرن همراه کتب جالینوس، بقراط و سایر دانشمندان ملل دیگر در دانشکده های طب قاره اروپا به دانشجویان طب تدریس می شده تا اینکه با ظهور طب رایج جدید که مبنای علمی آن طب سلولی و براساس فعل و انفعالات شیمیایی بدن بود، کم کم به حاشیه رانده شد. اصول و مبانی طب سنتی و گیاهی ایران براساس تئوری اخلاط ابن سینا و تئوری تعادل مزاج است.

تحولات طب، طی جنگ جهانی اول چگونه بود و چه انگیزه هایی سبب روی کار آمدن طب شد؟

با شروع جنگ جهانی اول و ظهور کمپانی های اسلحه سازی درآمدزا و مقایسه درآمد آنها با طب، دست اندرکاران طب سنتی هم به این فکر افتادند تا با ایجاد تغییراتی اساسی در آن، علاوه بر طبابت کسب درآمد کنند. در این مرحله است که دوران کلان سرمایه داری طب رایج آغاز می شود و به دنبال آن شرکت های داروسازی و سازنده لوازم و تجهیزات پزشکی به وجود می آید.

نتیجه و عملکرد هر طب، براساس تعاریف و اساسنامه آن طب مشخص می شود و اصول و مبانی طب سنتی و گیاهی ایران زمین که توسط ابن سینا تکمیل و پایه گذاری گردید، به شرح زیر می باشد:

طب دانشی است که به وسیله آن می توان بر کیفیات تن آدمی آگاهی یافت و اهداف آن عبارت است از حفظ تندرستی (پیشگیری) و سپس در صورت ایجاد بیماری، اعاده تندرستی. پس درس اول در طب سنتی و گیاهی ایران، اتخاذ تدابیری است که انسان سلامتی خود را حفظ کند.

نتیجه و عملکرد طب رایج طبق فرهنگ پزشکی دورلند چنین آمده است که پزشکی عبارت است از هنر یا علم شفای بیماران یعنی درمان بیماری ها. بدین معنی که انسان باید اول بیمار شود سپس توسط هنرمندان طب رایج درمان شود. از همین جاست که مسیر طب سنتی و گیاهی ایران زمین از طب رایج جدا می شود. چرا که طب سنتی در مرحله اول به دنبال پیشگیری است و سپس درمان در حالی که طب جدید در مرحله اول به دنبال درمان است و سپس پیشگیری.

آن چه مسلم است این که هر نوع درمانی اعم از گیاهی یا شیمیایی دارای عوارض و هزینه است اما در پیشگیری نه عوارضی وجود دارد و نه هزینه چندانی پرداخت می شود. امری که امروزه بر روی آن تأکید بیشتری می شود و اقداماتی نیز جهت ترویج این فرهنگ انجام شده است.

آینده طب سنتی پس از دوران کلان طب شیمیایی به کجا رسید؟

پس از شروع دوران کلان طب شیمیایی، وسایل ارتباط جمعی جهت ترویج هر چه بیشتر این طب، طب سنتی را در تمامی کشورها مورد سرزنش و تمسخر قرار دادند. این هدف در بسیاری از کشورهایی که فلسفه موضوع را می دانستند، موفق واقع نشد مثل کشورهای جنوب شرقی آسیا از جمله چین، مالزی، تا حدودی ژاپن، در اروپا یونان، سوییس ولی در کشورهای در حال توسعه و توسعه نیافته مانند ایران بسیار موفق عمل کرد. تا آنجا که در سال ۱۳۲۴ طی مصوبه مجلس شورا طب سنتی به طور کامل ممنوع و دست اندرکاران آنها باید تحت تعقیب قرار گیرند.

جالب اینجاست که گیاهان دارویی کشور ما را از همان زمان به صورت فله ای و قیمت بسیار نازل می خریدند و سپس با اندک تغییراتی، با رنگ و لعاب و اسامی خارجی به مثقال و قیمت بسیار بالاتر به ما می فروختند. در حالی که همین گیاهان دارویی وسایل و ابزار درمانی طب سنتی بوده و حدود سه هزار سال در ایران مصرف داشته است.

با این حال، وضعیت طب رایج  با به حاشیه رفتن طب سنتی چگونه پیش رفت؟

هم زمان با شروع دوران کلان سرمایه داری طب شیمیایی، سازمان بهداشت جهانی (WHO) تاسیس شد و نظارت فنی و نه اجرایی بر روی طب نوین را آغاز کرد. این سازمان حدود ۶۰ سال ناظر بر عملکرد این طب بود تا اینکه هم زمان با انتشار کتب و نشریاتی توسط پزشکان و متخصصین این طب پیرامون عوارض داروهای طب شیمیایی، مستقیماً به وجود عوارضی با به کار بردن آن اشاره کرد.

سازمان جهانی بهداشت با ۳۰ سال تحقیق، به دو نتیجه قطعی در رابطه با طب رایج رسید: ۱- این طب دارای عوارض است. ۲- از نظر هزینه درمان بسیار گران است که در بسیاری از کشورهای توسعه نیافته و یا در حال توسعه، افراد توانایی پرداخت این هزینه ها را ندارند.

با پی بردن به این موضوع، چه راهکارهایی جهت بهبود شرایط پیشنهاد شد؟

پس از اثبات این مسایل، سازمان بهداشت جهانی طی بخشنامه های زیادی به تمامی کشورها، خواستار احیای طب سنتی مکتوب و غیرمکتوب آنها شد. از آن جایی که نقش این سازمان تنها به شکل فنی و ارشادی است و جنبه اجرایی ندارد، نتیجه بخشنامه های این سازمان در ایران تبدیل به معاونت طب مکمل در وزارت بهداشت شد. اعتبارات زیادی جهت شروع به کار سازمان ها و شوراهای مختلف صرف شد و در نهایت شرط بر این شد تا فقط افرادی که پزشک هستند، بتوانند از این امکانات بهره مند شوند و به هیچ یک از افراد باتجربه ای که چندین دهه مشغول درمانگری طب سنتی بودند را به علت نداشتن گواهی پزشکی، اجازه فعالیت ندادند.

حال با توجه به این توضیحات، امروز چه خدماتی را می توان ارائه کرد تا از دو مشکل اصلی تحقیقات WHO پیرامون طب رایج رهایی پیدا کنیم؟

طبق اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تحصیل هر علم و حرفه ای که مغایر با شرع مقدس اسلام نباشد ممنوعیتی ندارد. از آن جایی که در حال حاضر بخشی از جمعیت کشورمان به طب سنتی و گیاهی ایران زمین باور دارند و با این وجود کمتر دیده شده که به عقاید این افراد در وسایل ارتیاط جمعی توجه شود، نیاز است تا تدابیری اندیشیده شود و کمی بیشتر از گذشته، علاقه مندی های افراد را محترم بشمریم. این اقدامات می تواند به شرح زیر باشد:

۱- مرکز تحقیقات گیاهان دارویی آشوری، تحقیقاتی روی بیماران ناعلاج و صعب العلاج از طریق گیاهان دارویی ایران زمین در رابطه با درمان ۳۰ نوع بیماری با بهره گیری از اصول و مبانی طب سنتی و گیاهی ایران زمین انجام داده و آمادگی دارد تا نتایج این تحقیقات را در کلاس هایی که شهرداری، می تواند همانند شهرداری های سایر استان ها از جمله تهران برگزار کرده به اطلاع علاقه مندان برساند.

۲- در نشریات استان، صفحه یا نیم صفحه ای به طب سنتی اختصاص داده شود تا مطالبی در رابطه با پیشگیری از بیماری ها به ترتیب اهمیت، به اطلاع شهروندان برسد.

۳- اختصاص ستونی در نشریات تا به سوالات علاقه مندان این طب پاسخ داده شود.

با پیاده سازی این اقدامات به نتایجی خواهیم رسید؟

۱- در حال حاضر ۸ تا ۱۰ درصد درآمد هر خانواده، صرف خدمات پزشکی می شود. در صورت دایر شدن این کلاس ها، راه های پیشگیری به درستی تعلیم داده می شود و این هزینه ها به کمتر از یک درصد می رسد و از آنجایی که ۹۶ درصد داروهای شیمیایی، وارداتی و سبب خروج ارز از کشور می شود، تا حد زیادی می تواند در بهبود وضعیت اقتصادی خانواده ها و کشور موثر باشد.

۲- طب سنتی علاوه بر جنبه درمانی به علت همراه داشتن یک فرهنگ زندگی، به طور غیرمستقیم بر روح و روان علاقه مندان تأثیر مثبتی دارد.

۳- در صورت تشکیل این کلاس ها و شرکت علاقه مندان به خصوص خانم ها، فرهنگ پیشگیری و آشنایی با ۱۰۰ گونه گیاهی دارویی رایج به آنها آموزش داده می شود و نحوه کاربرد را فرا می گیرند. همین موضوع سبب می شود تا این خانم ها، دقیقاً نقش مادر بزرگ های هر خانه را بازی کنند و محور صلح و صفا و محبت در خانواده ها شوند. موردی که تا قبل از ورود به دوران مدرنیته بیشتر شاهد آن بودیم و امروزه علی رغم خوب بودن مدرنیته و تطابق با پیشرفت جامعه جهانی، چنین فضاهایی کمتر تجربه می شود.

در خاتمه علاقه مندان می توانند جهت اطلاعات بیشتر با شماره تلفن های ۲۲۲۵۸۷۴-۰۲۸۱ و ۰۹۱۲۴۳۹۴۳۸۰ تماس حاصل بگیرند و یا به سایت Hakimbashi.net مراجعه کنند.

منبع: مصاحبه مهندس آشوری با نشریه شهر و سلامت